دعوتنامه جلسه دفاعیه
چکیده
کتابهای روش تحقیق منابعی اطلاعاتی هستند که با هدف آموزش اصول و مبانی تحقیق در خدمت فرایند پژوهش قرار دارند. بنابراین مطالعهی ابعاد و ویژگیهای این آثار میتواند در بهبود کیفیت آموزش روش تحقیق در آموزش عالی مؤثر باشد. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شده است. هدف اصلی آن تبیین وضعیت موجود آموزش روش تحقیق در ایران با تکیه بر کتابهای روش تحقیق است. نمونه مورد بررسی در این پژوهش گزیدهای از کتابهای روش تحقیق در علوم انسانی و اجتماعی منتشر شده در سالهای 1380- 1391 است. با بهرهگیری از شیوه نمونهگیری هدفمند 65 کتاب روش تحقیق انتخاب و به روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. یافتهها نشان میدهد محتوای متن اصلی این کتابها شامل سه مقوله اصلی «وجوه بنیادی پژوهش»، «وجوه فرایندی پژوهش» و «وجوه انسانی پژوهش» و محتوای پیوستها نیز در نه گروه دستهبندی میشوند. تحلیل ساختار کتابها نشان داد تقریباً همه کتابها از ساختار سه بخشی معمول پیروی کردهاند و در مجموع ساختاری کلیشهای دارند. بر اساس این نتایج، بیشترین تمرکز محتوا در مقولهی اصلی «وجوه فرایندی پژوهش» و کمترین آن مرتبط با مقولهی «وجوه انسانی پژوهش» است. از سویی دیگر این کتابها بیش از آنکه جنبه آموزشی و کاربردی داشته باشند، جنبه نظری دارند. به عبارت دیگر نویسندگان این آثار بیش از آنکه به رشد و تقویت مهارتهای پژوهشی دانشجویان توجه کنند، تنها به افزایش اطلاعات نظری آنها بسنده کردهاند. به نظر میرسد کتابهای روش تحقیق با رویکرد نظری به اشباع رسیدهاند و بهتر است نویسندگان آینده تمرکز بیشتری بر جنبههای کاربردی و آموزش مهارتهای بنیادی پژوهش داشته باشند. در پایان پس از تحلیل شباهتها و تفاوتهای کتابهای بررسی شده، الگویی پیشنهادی برای تدوین کتاب روش تحقیق ارائه و راهکارهایی برای بهبود وضعیت آموزش روش تحقیق با تکیه بر کتاب درسی پیشنهاد میشود.
کلید واژهها: روش تحقیق، کتاب روش تحقیق، آموزش روش تحقیق، علوم انسانی و اجتماعی، تحلیل محتوای کیفی، آموزش عالی، کتاب درسی دانشگاهی